ПОРАНЕШЕН ПРЕТСЕДАТЕЛ НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА Д-Р ЃОРГЕ ИВАНОВ

Обраќања

Тема: „Улогата на бизнис едукацијата во деловната етика“


Во последниве две децении почна особено да ѝ се посветува внимание и да се изучува деловната етика на многу универзитети и бизнис школи. Логично се поставува прашањето од каде произлегува овој огромен интерес и зошто токму сега добива на значење изучувањето на деловната етика.

За да дадеме одговор на ваквото прашање, ќе мора да се вратиме назад во 20-ти век и да ги согледаме најдоминантните теории и доктрини во економијата и нејзините последици.

Според многумина, највлијателен економист на втората половина на 20-ти век е Милтон Фридман. Неговото учење е продолжување на класичната економска школа и се нарекува монетаризам или квантитативна теорија за парите. Оваа Фридманова доктрина смета дека максимилизацијата на профитот е основна и единствена обврска на компаниите и дека тие никако не можат да бидат морален ентитет, затоа што само на човечките суштества може да им се припише морална одговорност. Наједноставно кажано, според Фридман „само парите се важни“.

Последиците од оваа доктрина најмногу дојдоа до израз во последната деценија на 20-тиот век и првата деценија на 21-иот век. Како школски пример во многу учебници се наведува случајот „Енрон“.

Енрон беше американска компанија која тргуваше со енергенси и за 2000 година имаше пријавено заработка од преку 100 милијарди долари. Кога идната година Енрон банкротира, целиот финансиски свет беше шокиран. Вработените останаа без своите работни места и пензии, некои од инвеститорите ја изгубија севкупната животна заштеда. Случајот Енрон остана забележен како најголемо банкротство во историјата на САД. Главниот директор подоцна беше осуден поради нечесниот начин на кој е вршена пресметката на компанијата, но и за обидите да се прикријат стотини милиони долари во финансиските обврски на компанијата. По Енрон следеше WorldCom, една од највлијателните телекомуникациски фирми во светот. Директорите на оваа корпорација лажно ја зголемиле вредноста на компанијата за дури 11 милијарди долари. Италијанската компанија Пармалат со сокриен долг од преку 14 милијарди евра стана најголем банкрот во ЕУ. Следуваа серија слични скандали и афери.

Многумина автори кон крајот на 20-тиот век укажуваа дека насекаде во светската економија постојат огромни злоупотреби.

За волја на вистината би требало да се каже дека кон крајот на 19-тиот и почетокот на 20-тиот век, за време на таканаречениот „предаторски капитализам“, била речиси иста ситуацијата. Тогаш, на сличен начин се правеле огромни профити и, затоа, дел од најбогатите луѓе во Америка биле нарекувани барони разбојници. Тоа најсликовито е објаснето од Марк Твен кога во една прилика го прашале како може човек да се збогати, неговиот одговор бил: „Чесно ако се мора, нечесно ако се може“.

Последиците од спомнатите скандали биле огромни штети за компаниите, губење на работните места, потреси на берзите, сомневање во работењето на другите компании, огромни штети кај оние кои поседувале акции од спомнатите компании и огромен пораст на недоверба во современите принципи на бизнисот. Значи, не станува збор за директната штета за одделни компании, туку за штета која ѝ е нанесена на севкупната светска економија, затоа што за време на глобализацијата економијата функционира според принципот на „споени садови“, а негативните и несреќни случаи, скандали, предизвикуваат „домино ефект“ на планетарно ниво. Настанува нарушување на „имиџот“ на светската економија, ерозија на довербата во бизнисот и социјалниот капитал, кои претставуваат суштествени елементи на глобалната економија.

Сите овие скандали во корпоративниот свет ја доведоа во прашање „еуфоријата за широката дерегулација“ како во банкарството, пазарот на енергенси, така и во многу други области. По современата светска финансиска криза и американската хипотекарна криза од 2008 година, се доведуваат во прашање и досегашните начини на комбинирање на клучните регулаторни механизми во економијата. Тоа особено доаѓа до израз при соочувањето со негативните ефекти од глобализацијата, меѓународниот тероризам, еколошките проблеми, масовните илегални миграции, порастот на сиромаштијата и гладот, слабото функционирање на меѓународните финансиски пазари. Кон сево ова треба да се додаде и сѐ што произлезе и допрва ќе произлегува од пандемијата на Ковид-19.

Во овој контекст, прашањето за управувањето, но и прашањето за вредносниот и менталниот склоп на оние кои управуваат излегува на површина. Токму затоа, дебатата за бизнис етиката добива сѐ позначајно место, како во компаниите, така и во академските институции кои ги образуваат деловните луѓе.

Прашањето за односот меѓу бизнисот и етиката може да се постави и како дилема за тоа дали богатството неизбежно подразбира и сомнеж, недоверба и завист кон неговото потекло, начинот на кое е стекнато и акумулирано. Се подоминантно станува мислењето дека бизнисот без морални критериуми не може да даде трајни, стабилни и значајни бизнис резултати, ниту пак може некоја заедница да ја направи среќна и просперитетна. Затоа, се зборува за потребата од воведување на етички кодекс во принципите на бизнисот, работењето и раководењето во сите компании. Најновите истражувања во оваа област покажуваат дека отсуството на етичките норми во бизнисот доведува до огромни штети, како на компаниите, така и на севкупната светска економија. Затоа, и на бизнис етиката ѝ се посветува сѐ поголемо внимание, како во истражувањата, така и во едукацијата.

Бизнис етиката е подрачје кое се развива незапирливо. Меѓу првите кои ја прифатија беа мултинационалните компании, банкарскиот сектор, фабриките при излегување на берзи, компаниите кои се добавувачи и партнери на компаниите со имплементирани програми за усогласување, услужниот сектор, а сега на ред е и државниот сектор. За воведување на бизнис етика на компаниите им е потребно многу труд и време, додека резултатите се видливи дури за неколку години. За да можат компаниите да изградат своја организациска култура, неопходни се етички вредности.

Бизнис етиката бара лидери и менаџери кои имаат своја цел, свои вредности и свој интегритет. Лидери кои градат долготрајно одржливи организации, ги мотивираат своите вработени за да им даваат врвни услуги на потрошувачите и создаваат долгорочна вредност за акционерите. Почитувањето на бизнис етиката обезбедува на долг рок, позитивни резултати, намалени непотребни трошоци и штети, создава добра бизнис клима, го поттикнува претприемништвото и ја зголемува довербата во компаниите, во вработените, во институциите, во бизнис субјектите.

Затоа, бизнис етиката во бизнис школите се изучува како збир на лични и колективни морални постапки кои се користат во текот на сите облици на бизнис активностите и со нив се одредуваат границите до кои може да се оди. Одредувањето на тие граници е неопходно за бизнис активностите, постапките и одлуките да не предизвикуваат неповолни односи внатре во компаниите и во нивното опкружување. Границите се секогаш во рамките на законските норми и правила; во рамките на добрите бизнис односи и навики во економскиот и социјалниот простор; во рамките на личните позиции и состојби во однос на другите со кои се доаѓа во бизнис и човечки контакт.

Заедничкиот живот, меѓусебната зависност на луѓето доведува до низа социјални процеси кои ја одредуваат содржината, обликот и начинот на дејствувањето на поединците и групите во бизнисот. Компаниите во денешниве околности на пандемијата од Ковид-19 имаат одговорност не само за својот опстанок, туку мораат да дејствуваат и во согласност со општествените и социјалните околности и барања предизвикани од пандемијата. Пред компаниите се поставуваат барања за општествено одговорно однесување, кое е засновано врз темелните етички принципи. Тие етички принципи треба да бидат вградени во секоја компанија преку етичките стандарди на самите компании кои се манифестираат преку етичките кодекси, етичките одбори, тренинзи и обуки и со самото тоа стануваат составен дел на организационата структура. Вработените, иако претходно веќе имаат развиен систем на сопствени етички стандарди, треба да ги прифатат етичките стандарди на компанијата и да работат во согласност со етичкото работење на компанијата.

Бизнис школите во своите програми посветуваат особено внимание и на Општествената одговорност на компаниите. Тоа е неопходно во денешно време затоа што општествено одговорните компании се препознатливи во нивното опкружување. Тие со самото свое етичко однесување привлекуваат нови вработени, ги мотивираат и задржуваат веќе постојните вработени, овозможуваат долгорочна конкурентска предност и создаваат претстава за компанијата како субјект со достоинство, чест, углед и должна почит од средината каде дејствуваат и работат, затоа што придонесуваат за просперитет и успех на заедницата на која ѝ припаѓаат.

За разлика од компаниите со општествена одговорност со изграден концепт за бизнис етика, постојат компании во кои тоа недостасува и во кои со тек на време се акумулираат етички пропусти и неетичност во работењето, како од страна на вработените, така и од страна на раководството и членовите на органите со управувачки и надзорни ингеренции. Таквите тенденции најчесто се и една од причините за пропаѓање и рушење на многу компании. За да не се случи такво нешто, неопходна е превенцијата на неетичкото инвестирање. Превенцијата е првиот и најважен чекор во сузбивањето на неетички заснованата практика. Таа може да биде интерната и екстерната превенција. Најчесто наликува на она што сега го нарекуваме превентивна медицина.

Може да се заклучи дека бизнис етиката станува сѐ повеќе неизбежен човечки, но и бизнис квалитет. Речиси постои согласност дека доброто бизнис однесување има огромно влијание врз самиот бизнис и тоа поради еден факт - луѓето бараат да соработуваат со оние кои им се допаѓаат, кои се љубезни, кои знаат како да воспостават контакт, кои ја прифаќаат индивидуалноста на другите и кои во комуникацијата се придржуваат до одредени општоприфатени пишани и непишани правила.

Бизнис етиката всушност е збир на тие пишани и непишани правила. Збир на вредности како што се искреност, правичност, отвореност, искреност во бизнисот. Накратко, тоа е начинот на кој некоја компанија го води бизнисот. Дали своите вработени ги третира со благодарност, почитувајќи ја нивната личност и достоинство? Дали на добавувачите им се исплаќаат парите во договореното време? Дали постои отвореност кон локалната заедница и преземање на одговорност за сопствените одлуки и постапки?

Бизнис однесувањето е исто така збир на општоприфатени правила, постапки и процедури кои се сметаат за неопходни или прифатливи во меѓусебното однесување на бизнисмените, без оглед на нивната позиција, титула или професија. Применувањето на етиката бара од секој поединец почитување на високо ниво на лојалност кон општеството, семејството, работната средина, професијата, компанијата...

Бизнис училиштата денес се исправени пред голем предизвик. На идните бизнисмени, менаџери, лидери треба да им се даде одговор на основното прашање: како во нашиот денешен свет во кој сѐ се релативизира, а моралот е доведен до апсурд, да се остане чесен и да се биде успешен.

Почитувани Македонци,

Како претседател на Република Македонија во двата мандата во многу мои обраќања кон македонската јавност јасно и директно кажав а сега повторувам: “Кога сте подготвени едно прашање да го решите по секоја цена, тогаш цената е највисока. Цената на ваквото решавање на македонското прашање е правно и историско поништување на Македонскиот народ, бидејќи без македонски народ, македонски идентитет и македонски јазик, нема ниту македонско прашање. Со други зборови, прашањето за идентитетот ќе се реши со негово поништување. Со тоа, Република Македонија и македонскиот народ се втурнати во правна, политичка, историска бездна. Пандорината кутија е отворена. Сега, речиси секој си зема за право да го негира она што е наше стекнато право. И тоа, на повеќе нивоа и во повеќе наврати. Постојат прашања за кои не се преговара, стекнати права за кои не се разговара, црвени линии преку кои не се преминува.”

Невиден преседан е заради политички контекст политичарите да даваат историско толкување на фактите. Антифашистичкиот карактер на Македонската борба во Втората светска војна и придонесот за ослободувањето од нацизмот и фашизмот во Европа никогаш не биле спорни. Никој нема право, слобода и повиканост да менува нешто, да испревртува факти, да ја преиначува вистината. Не е само неприкладно, туку е срамно и жално, и за Македонија и за Македонците.

Вчера Македонскиот Народ го виде правото лице на Заев. Овој самопрогласен “искусен политичар” вчера докажа дека сме сведоци на национално предавство. Длабоко сум убеден дека македонската нација (и оние што гласаа за него) ја согледаa предавничката улога на Заев и неговата клика.

Во оваа прилика на “искусниот политичар” му препорачувам соодветна лектира.

Најпрвин манифестот на АСНОМ кој јасно вели: “Под великобугарската окупација настанаја најтешките години на македонскиот народ.”

“За Македонцките Работи” на Крсте Петков Мисирков кој зборувајќи за слободата посочи на мрачните сили што не и дозволуваат на нашата татковина сама со свои очи да ги гледа своите интереси, ами и наврзуваат очила што ја замрачуваат вистината.

Воедно би му ја препорачал и 1984 на Орвел кој напишал дека „кој го контролира минатото ја контролира иднината, а кој ја контролира сегашноста, го контролира минатото."

Го прашувам јавно “искусниот политичар”, од каде таа аверзија кон историјата? Тврдите дека македонскиот народ живее во минатото и дека сакате да го однесете во иднината. Но, народот не живее во минатото, туку со минатото, и тоа не за да мрази, туку за да се сеќава. А сега сакате и колективните сеќавања да ги цензурирате и да ги избришете.

Во секоја демократска земја, во секоја земја членка на НАТО и членка на Европска Унија, за вакви изјави на премиер, паѓа владата.

Во твоите очи “искусен политичару” наместо доблест и чест, љубовта кон татковината станува грев. Денес не се потребни вакви “саможртви” како твојата. Денес е потребно да се погледнеш во очи и да прифатиш дека Македонија е се што имаме и дека никој не може да ја сака Македонија повеќе од нас самите.

Македонскиот народ поучен од историјата веќе се обединува и почнува да го пишува новиот Mакедонски Mанифест.

И после сето ова што им го направи на Македонија и Македонците, Mакедонскиот народ не се плаши. Македонскиот Народ го чува, гo негува и промовира вековниот идеал на непокорот.

Да живее Република Македонија!

Почитувани учесници на Евроазиски економски самит,


На почетокот би сакал да ги поздравам домаќините и организаторите на овој самит, фондацијата Мармара и посебно нејзиниот претседател д-р Акан Сувер, кои успееја и во вакви услови на глобална пандемија да го организираат по 23-ти пат Евроазискиот економски самит.

За разлика од сите мои досегашни учества, кога се обраќав како претседател на држава, овој пат би се произнел по денешната тема, пред се, од академски аспект. Односно, од аспект на политичката наука и политичката филозофија да го искажам мојот личен став.

Прво и основно е дека најголем губитник од пандемијата, предизвикана од Ковид-19, на планетарно ниво е демократијата. Тоа го потврдува и последниот извештај на Фридом хаус објавен пред неколку дена. Во него се наведува дека кризата на демократијата, која во последните 14 години почна да се продлабочува, поради пандемијата ќе продолжи да се влошува. Условите за демократија се влошени во 80 земји од светот.

Тоа најмногу се однесува на злоупотребата на власта, заштитата на ранливите групи, транспарентноста во борбата против корупцијата, слободата на медиумите и изразувањето и на кредибилните избори.

Од аспект на демократијата значи панденијата нема да предизвика „нова реалност“, затоа што се ќе остане исто, но многу полошо од она што беше претходно. Демократијата ќе продолжи да се влошува а недемократските тенденции ќе се зголемуваат, затоа што многу од владите во светот нема да се откажат од многу, пред се авторитарни, надлежности и мерки за контрола, надзор и дисциплинирање на населението, кои ги стекнуваат за време на пандемијата.

Од аспект на економијата, веќе ви се познати ставовите од Светскиот економски форум во Давос. Светот се наоѓа на историска раскрсница. Ако се продолжи со досегашната поларизација, со се побројни конфликти и проблеми, тоа ќе го одведе човештвото во состојба на перманентна глобална криза. Во најлош случај се движиме кон хаос.

За време на стопиран економски раст, несфатливо е колку малку луѓе разбираат во каква криза е човештвото. Доколку во следните неколку децении не се средиме, ќе им оставиме на нашите деца и внуци застрашувачка иднина, ќе заклучи Клаус Шваб, оснивачот на Светскиот економски форум во Давос.

За иднината на светскиот поредок се произнесе Хенри Кисинџер во авторскиот текст објавен на 3 април 2020, во Вол Стрит Џурнал “Пандемијата на Коронавирус засекогаш ќе го смени светскиот поредок”. Според него, коронавирусот предизвика колапс на светската економија, односно глобализацијата. Кисинџер бара да се заштитат принципите на светскиот либерален поредок, истакнувајќи дека САД треба да инсистираат на безбедност, ред, економска благосостојба и правда... Демократиите во светот треба да ги бранат и да ги одржуваат своите просветителски вредности.

Кога секој од нас ќе се соочи со вакви оценки и официјални ставови на релевантни личности и институции, логично е да се запраша: зарем се е толку црно, мрачно, бесперспективно и песимистично. Зарем не постои некој зрак на надеж и оптимизам за нашата сегашност и иднина.

Доколку севкупнава состојба со пандемијава предизвикана од ковид-19 ја согледаме од филозофски аспект, особено од аспект на политичката филозофија, ќе се соочиме со еден парадокс. Парадокс кој ни дава сосем поинаква претстава за состојбите во светот во 2020 година, спротивен на се она што досега е кажано и презентирано од политичарите, медиумите, невладините и хуманитарните организации, според кои ковид-19 е виновен за сѐ и е причина за сите неволји што не снајдоа.

Парадоксот се состои во тоа што ковид-19 е нешто најдобро што можело да му се случи на човештвото во овој момент. Ковид-19 е просветлување и освестување, речиси последното предупредување од страна на природата и планетата Земја, дека ако продолжиме со досегашниот начин на работа и живот одиме во бездна, односно амбис.

Ковид-19 не научи дека ништо од она што е врвно достигнување на севкупната човекова цивилизација, значи врвната наука и сите технолошки достигнувања, не можат да бидат гаранција за вечен прогрес и напредок на сегашноста но и иднината. Не можат да ни го обезбедат тоа затоа што се е поставено на погрешен начин. Или народски кажано, кога ќе влезете во погрешен автобус сите следни станици ќе ви бидат погрешни и речиси е невозможно да стигнете до таму каде што се упатиле или каде што сакате да стигнете.

Со ковит-19 многу повеќе дознавме за себе, за своите, за денешниот свет, но и за светот што не очекува после пандемијата. Многу повеќе од тоа што ни го дадоа најголемите умови, мудри луѓе и филозофи кои ги имаме денес.

Ковит-19 во 2020 година како наеднаш да ја подигна завесата на светската сцена и како силен рефлектор ги направи видливи и јавни сите светски настани и акции кои најмоќните во светот се навикнати да ги прават и водат зад завесата, односно зад затворени врати, далеку од очите на јавноста. И сето тоа да го прават неказнети веќе неколку децении, па и векови.

Целиот наш „забеган свет“, како што еднаш го нарече Ентони Гиденс, застана. Или како тоа мошне сликовито го објасни Вејд Дејвис на страниците на списанието Ролинг стоун: „цивилизација е падната на колена од страна на микроскопски паразит 10.000 пати помал од зрно сол“. За момент застана протокот на стока, луѓе, капитал... Вообичаениот начин на живот и работа е прекинат. Се укинаа многу „индивидуални слободи“, се воведоа забрани за масовни собири и меѓународни настани, Одењето во ресторани, кафеани, барови, пабови, театри, спортски настани...стана невозможно или општествено инкриминирано дело подлежно на санкции. Патувањата станаа речиси неможни. Функционирањето на општеството се сведе на минимум.

Само еден „субјект“ патуваше без речиси никакви проблеми и стигнуваше до најодалечените точки на светот. Не правеше никаква разлика и не ги делеше луѓето по ниеден основ и како да сакаше да промовира слобода, еднаквост и братство кон сите. До крај остана принципиелен и коректен, не завземајќи ничија страна и подеднакво го инфицира секого, без оглед на сите наши поделби што сме ги создале ние како човечки суштества.

Она што ни дава основа за барем некаков оптимизам е што ширум светот, за време на пандемијата, речиси двојно се зголеми читањето како резултат на карантинот и заклучувањето. Сета досегашна историја пак не учи дека светот кој повеќе чита а помалку е опседнат со „леб и игри“ (или со денешен јазик - селебрити ликови и фрикови) независно од вирусот, е многу поздрав и понормален свет. За време на карантинот можеше на пример, покрај другото, да се прочитат и препрочитаат како задолжителна лектира повеќе книги кои опишуваат, предвидуваат и предупредуваат.

Од многуте длабокоумни книги дознавме многу повеќе отколку од сите владини и невладини прес конференци, официјалните изјави на државници или пак меѓународни институции. На пример дознавме дека животот го сака богатството на бескрајната различност а не сиромаштијата на едноличност и униформност што на секој начин се сака да се наметне. Оние освестените поединци кои ковит-19 ги просветли можеа, од денешен аспект, да ја препрочитаат книгата „Судир на цивилизациите“ во која Самуел Хантингтон тврди: Концептот на универзалната цивилизација помага за оправдување на западната културна доминација над другите општества и потребата тие општества да ја имитираат западната практика и институции. Универзализмот е идеологија на Западот за соочување со другите култури. Како што сметаше Хантингтон, секој што е надвор од Западот ја третираше идејата за „еден свет“ како закана.

Оваа либерална илузија за универзална цивилизација после пандемијата очигледно не ќе може да продолжи. Според Алистер Круг, ова нема да биде можно не само поради еродирањето на моќта на земјата стожер, туку и поради младата генерација на американски освестени либерали кои галамџиски тврдат дека не само што старата либерална парадигма е илузорна, туку таа никогаш не ни била ништо повеќе од параван за прикривањето на репресијата – било да е таа семејна, колонијална, расистичка или империјална – што е морална флека, дамка, која само покајувањето може да ја избрише.

Доколку оваа стара либерална илузија за универзална цивилизација веќе не е можна, тогаш каков светски поредок не очекува по пандемијата. Имајќи предвид дека самиот Кисинџер многупати има потенцирано дека балансот на сили никогаш не бил прифатлив за САД.

Повторното читање на неколку монументални, дела како на пример „Опаѓањето и пропаста на римското царство“ од Едвард Гибон, „Мукадима“ од Ибн Халдун., „Растот и падот на големите сили“ од Пол Кенеди и многу други слични книги навестуваат што може да не очекува.

Веројатно некој од советниците на францускиот претседател читал ваква литература и влијаел на говорот на Макрон пред амбасадорскиот совет минатата година. На тој состанок, според она што беше објавено во медиумите, Макрон рекол дека Кина, Русија и Индија не се само економски ривали, туку „автентични држави-цивилизации“ кои не само што го промениле светскиот поредок и превзеле клучна улога во економскиот поредок, туку исто така го преобликувале и политичкиот поредок и политичкото размислување кое произлегува од тоа преобликување и тоа со многу повеќе инспирација одколку што поседува ЕУ.

Макрон предупредил дека цивилизациите исчезнуваат, исто како што исчезнуваат и државите и дека Европа би можела набргу да исчезне доколку новиот свет се формира околу два големи пола – Кина и САД- каде Европа бидејќи не успеала да се оформи како независен геополитички пол би и преостанало само еден избор, да се определи за еден од овие полови. Според Макрон, одговорот треба да се бара во афирмацијата на европската цивилизација и нејзиниот суверенитет.

Затоа мисијата на Франција би била нејзина историска судбина, да ја поведе Европа во цивилизациска обнова, создавајќи колективен наратив и колективна имагинација.

Имајќи ги предвид ваквите ставови на Макрон, но и изјавата на Трамп дека Европа е непријател на Америка, на исто ниво како и Кина, по пандемијата а особено по претседателските избори во САД не очекува не „нова реалност“ туку „нова неизвесност“. Не очекуваат нови планетарни актери кои ќе бидат пред се државите-цивилизации кои веќе ја покажуваат својата самодоверба и можност рамноправно да се натпреваруваат во сите области. Светот не е веќе „еден и единствен“, се помалку е „либерален“ а многу повеќе е мултиполарен.

На многу држави ќе им биде премногу тешко да закрепнат од пандемијата. Затоа ќе се зголемува бројот на слаби, неуспешни и пропаднати држави. Светот и онака по ковид-19 ќе биде се помалку отворен, помалку просперитетен и помалку слободен. Контурите на тој нов свет веќе се оцртуваат, но неговото раѓање веројатно ќе биде долг, мачен и крвав процес со огромна духовна конфузија.

Древните филозофи, особено Платон, не учат дека во такви кризни времиња најважно од се за една заедница е солидарноста и пријателството меѓу самите луѓе но и со природата. Платон на повеќе места подучува дека човековата душа го поседува она што тој го нарекува thimos, нешто што на луѓето им дава способност за индигнација пред неправдата и пред стравот од губење на животот. Таа храбра емоција, односно екстаза, може да ја поттикне желбата за преживување и мобилизација која може да ја спаси заедницата. Да се надеваме дека кај многумина од нас, покрај се што ни се случи во 2020 година, созрева свеста за сопствениот thimos, кој со тоа би прераснал во наш сеопшт цивилизациски thimos.

Благодарам!

„Пандемијата може да ја сопре глобализацијата“


Постојат настани и кризи кои можат да се предвидат и оние кои не можат. Ковид-19 спаѓа во првите. Кој не верува во тоа, очигледно не е добро информиран, читал погрешни книги или барем не гледал соодветни филмови.

Од сето она што можеме да го слушнеме досега, особено од политичари и лекари, точно е дека станува збор за нов вид на вирус и дека точниот датум кога ќе избие епидемијата не можеше точно да се знае. Но, не може да се негира дека, компетентните од оваа област, одамна предупредуваа дека избивањето на ваква пандемија може да се случи речиси во секој момент.

Еден од најгледаните филмови во првите месеци на 2020 година, секако е филмот на Стивен Соденберг, Зараза (Contagion). Иако премиерно беше прикажан во јануари 2011 година и тогаш не привлече некое поголемо внимание, денес филмот повеќе делува како документарец отколку како фикција.

Сценаристот на филмот Скот Бернс неодамна изјави дека поминал неколку месеци истражувајќи ги заразните болести, а филмската екипа се консултирала и со американските стручњаци од Центарот за контрола и превенција на заразните болести. Според Скот, сите стручњаци со кои разговарал, уште пред повеќе од една деценија, тврделе дека не е прашање дали ќе има нова епидемија, туку кога таа ќе се случи. Затоа филмот точно ја предвиди пандемијата, но и нешто друго. Предвиде дека епидемијата ќе предизвика бран на недоверба, паника, себичност и збунетост. Според Скот, тој предвидел дека светот нема да знае како да реагира и дека заразата ќе се шири побрзо од што може да се очекува. Предвидел дека оние со силни имуни системи ќе ги занемарат оние што се со слаб таков систем. Како што самиот вели, толку многу точно се предвидел што некои фанови го обвиниле дека е во Илуминатите.

Како што се предвидувањата во филмовите, исто е и со книгите.

За време на карантинот можеше да се прочитаат како задолжителна лектира неколку книги кои опишуваат, предвидуваат и предупредуваат.

Да ги спомнеме само романите „Смртта во Венеција” од Томас Ман, „Декамерон” од Џовани Бокачо, „Љубов во време на колера“ од Габриел Гарсија Маркес и особено „Чума” од Албер Ками и „Беснило” од Борислав Пекиќ.

Иако, не можат да се прават историски паралели со некогашните епидемии, или како што велеше Токвил, „старите слики во новите рамки секогаш изгледаат полошо”, може нешто да се научи за она што ни следува.

Како за пример, да го земеме последниот пасус од романот „Беснило“ на Пекиќ: „Бидејќи го знам, како и Ками, она што веселата толпа не го знаеше, и што може да се најде во книгите – дека бацилот на чумата никогаш не умира и никогаш не исчезнува, дека може десетици години да спие, во мебелот и алиштата, трпеливо да чека по собите, визбите, сандаците, марамчињата и старите хартии, и дека можеби ќе дојде денот кога, на несреќа на луѓето и за нивна поука, чумата повторно ќе ги разбуди своите стаорци и ќе ги испрати да липсаат во некој среќен град.”

Прашањето кое само се наметнува: што преземале надлежните институции и меѓународни организации кога веќе знаеле дека ќе се случи ваква пандемија. Зарем SARS, MERS, ебола и другите епидемии не беа доволно предупредување што може да ни се случи?

Пандемиите во основа се предвидливи затоа што се редовна појава во човековата историја. Вирусите се дел од природата (или барем до неодамна беше така), како што и пандемиите се (или беа) природни појави. Против нив не можете да се спротивставите индивидуално, туку единствено како општество кое е способно ефикасно да ги мобилизира своите ресурси.

Во 2004 година, американскиот национален разузнавачки совет го има издадено документот Мапирање на глобалната иднина. Проект 2020. Во него е наведено: „Процесот на глобализацијата, без оглед на тоа колку е моќен, може значително да се забави или дури да се запре (стопира). Освен големиот глобален конфликт, кој го сметаме за невозможен, уште еден голем настан, кој, според наше мислење, би можел да ја стопира глобализацијата, би била пандемија... Таквата пандемија во мегалополисите на светот во развој со слаби здравствени системи – во супсахарска Африка, Кина, Индија, Бангладеш или Пакистан – ќе има катастрофални последици и ќе може брзо да се прошири по светот. Глобализацијата ќе биде во опасност”.

Во авторскиот текст објавен на 3 април 2020 година во Вол Стрит Џурнал „Пандемијата на Корона вирусот засекогаш ќе го смени светскиот поредок”, Хенри Кисинџер ги потврдува предвидувањата од спомнатиот документ од 2004 година. Според него, корона вирусот предизвика колапс на светската економија, односно глобализацијата. Кисинџер бара да се заштитат принципите на светскиот либерален поредок, истакнувајќи дека САД треба да инсистираат на безбедност, ред, економска благосостојба и правда... Демократиите во светот треба да ги бранат и да ги одржуваат своите просветителски вредности.

Добрите познавачи на актуелните состојби во меѓународните односи веднаш ги сфатија пораките од Кисинџер и на директен или индиректен начин веднаш му одговорија. Во многу нивни текстови, анализи, предвидувања, укажаа дека многу добро се знае што е средство а што е цел во време на оваа пандемија.

Така на пример, еден од подобро упатените во актуелните состојби, бразилскиот новинар и аналитичар Пепе Ескобар, веднаш ќе му одговори на Кисинџер. Укажувајќи дека е предвидлив стравот на Кисинџер и прашањата се апсолутно легитимни: дали политичката и социјалната катаклизма на глобалната економска криза е веројатно поголема катастрофа од самиот „Ковид-19”.

Но, еден од ретките кој ја прочита скриената порака и поголемиот страв на Кисинџер и глобалната елита е секако поранешниот британски дипломат Алистер Крук. Тој без воопшто да го спомнува Кисинџер, најдиректно му одговара: „Западната економија веќе беше во „критична состојба“ како резултат на глобалната финансиска криза во 2008 година и предизвика каскада во други сектори, како на пример во пазарите во развој... Пропустите и слабоста на „Отвореното општество“ се изложени: oтворени граници, отворени воздушни линии, отворен офшор трошок за работна сила, отворен извоз на кредити во долари и слободна трговија, кои го подготвија Западот за колапс“.

Крук е директен и премногу жесток во однос на барањето на Кисинџер за бранење и одржување на просветителските вредности: „Просветителскиот модел се откри како големо „преправање“, прикривајќи ја својата грда, предаторска, темна основа. Но овде, постои проблем. Изложеноста на недостатоците на Ковид-19 на Отвореното општество бара подеднакво одговор на прашањето што - и каде - е алтернативата? Па, одговорот е едноставен во економска смисла: „Ние се вратиме на основните работи: Знаете - сè што е старо е повторно ново “.

Според Крук, иднината по пандемијата станува предвидлива: „Веројатно ќе видиме враќање на тврдите граници; поголема контрола на имиграцијата; поголема самодоволност во смисла на домашно произведени компоненти (т.е. помалку од надвор); поголем акцент на самоодржливо земјоделство; помала зависност од извозните пазари; поголемо потпирање на тарифите; и враќање во реалната економија… Ова значи дека нема да биде можно Западот едноставно да излезе од кризата Ковид-19, во некоја „на чекање“ алтернативна парадигма (колку и да го налага тоа ситуацијата). Светот се соочува со изгледи за длабока промена: враќање на природната - што би се рекло самодоволна - економија. Таа промена е спротивна на глобализацијата... На крајот, оваа зараза го изложува - над економските слабости - неуспехот на Просветителскиот проект... Политички општествата на напредната западна современост се олигархии маскирани во либерални демократии“.

Што може да се заклучи и кои поуки можат да се научат од пандемијата предизвикана од Ковид-19.

Живееме во време кога сме сведоци на крајот на една утопија, залезот на модернистичкиот и просветителскиот проект. Залезот на културата на модерниот Запад. Тема за која пишувале мноштво заборавени и оспорувани автори. Просветителството за многумина од нив е појдовна точка во долгиот пад на западната мисла, практика и имагинација. Ковид-19 е само еден моќен катализатор на веќе отпочнати процеси, особено на она што претставува крај на илузијата дека можеме да ја контролираме Природата, дека можеме да управуваме со неа. Сега сите се шокирани од (за нив неочекуваната) освета на Природата. Вирусот всушност само ги продлабочува и засилува веќе постојните трендови. Присуствуваме на рушење на еден свет, кој со своето рушење ни ги открива новите или пак одамна заборавените светови. Оние кои му претходеле на овој свет и оние кои допрва ќе дојдат. Како што вели Крук, носталгијата за минатото се преобразува во плодотворна носталгија за иднината. Оние кои останаа без надеж, без работа, без средства лесно би можеле да се свртат против оние кои подобро проаѓаат или профитираат од Ковид-19. Кога таквите луѓе стануваат очајни, незадоволни и бесни почнуваат процеси на дезинтеграција, односно распаѓање на општествата. Тоа е веќе позната психологија која функционира во периодите на промена на епохите. Или како што забележал колумбискиот филозоф и интелектуалец Николас Гомез Давила: „Модерниот свет нема да биде казнет. Тој сам по себе е казна”. Затоа, колку и да сака глобалната елита и нејзиниот портпарол Кисинџер, да го сочуваат таквиот свет (и глобализацијата), тоа веројатно нема да биде можно. Тие би преземале и би промениле се, за се да остане исто. Нивниот свет кој долго време ја занемаруваше комплексноста на природата и силите на светот околу нас, сега потресен од Ковид-19 распукува и се распрснува по сите рабови, менувајќи ја доминантната парадигма. Една епоха умира за да може да се роди нова.

Објавениот текст може да се погледне на следниот линк: https://kasam.org/a-pandemic-could-stop-globalization/

На почетокот би сакал да им оддадам признание на Филозофскиот факултет, кои на денот кога почина нашиот пријател, нашиот колега, проф. д-р Димитар Мирчев, ја организираат оваа онлајн конференција. Конференција на која се потсетуваме на професорот, на неговото творештво но и на неговата улога на вистински ангажиран интелектуалец. Настан кој ја потврдува старата мудрост дека „човек не умира кога ќе го погребаат, туку кога ќе го заборават“. Ова, исто така, е повод да им ја честитаме 100 годишнината од постоењето на Филозофскиот факултет.

Темата што ја отворате, за идентитетот и европската интеграција, речиси е целосно поврзана со творештвото и свкупниот ангажман на професорот Мирчев. Имав можност да го познавам речиси 30 години. Заедно со проф. Милосавлевски и неколкумина други колеги можеби бевме „виновни“ што, кон крајот на осумдесетите и почетокот на девеесетите години од минатиот век, го вративме професорот Мирчев во Македонија.

Тој дојде полн со ентузијазам и огромна творечка енергија, сфаќајќи дека тогаш, во 90-тата година, е вистински моментот да се смени парадигмата во Македонија. Дојде со тоа што му е мото на целото негово творештво, односно либерализација на економијата, плурализација на политиката и европеизација на надворешната политика. Кон крајот на неговиот живот тоа беше дефинирано како „Европеизам, Либерализам, Македонизам“, што е всушност и наслов на неговата последна книга, која е дел од неговата тетралогија.

Така што, веднаш откако се врати, заедно со проф. Милосавлевски и нивни некогашни соработници, работевме заедно за да го обновивме списанието „Дијалог“. За помладите колеги да ги потсетам дека тоа списание е укинато во есента 1972 година, затоа што се бавел со теми кои не ѝ одговарале на тогашната комунистичка партија, односно Сојузот на комунистите на Македонија. Судбината сакала ова списание за општествена критика и теорија да се обнови токму на 20 годишнината од неговото укинување. Имено првиот број на новиот „Дијалог“ излезе во септември 1992 година и заедно со професорот Мирчев бевме членови на неговата редакција.

Потоа, тој се вклучи во она што беше длабоко инспириран од Словенија, односно јасна определба за Европа. Сите негови идеи и иницијативи доаѓаа од неговиот престој, живот и работа во Словенија и моделот познат под паролата „Evropa Zdaj“ (на македонски: Европа сега, или Европа веднаш)“. Тој беше всушност на изворот на сите нови идеи и иницијативи кои доаѓаа во тогашна Југославија. Пазарно стопанство, демократска држава, цивилно општество. Словенечките интелектуалци веќе имаа развиена теорија, теорија која беше во состојба да го интерпретира тоа што се случуваше тогаш во Словенија и во Југославија и да му даде некое политичко значење. Тоа беше всушност трансформација на словенечкото општество во едно современо функционално европско општество, кое нуди решенија на сите пројавени предизвици. Интелектуалната елита во Словенија го почуствува тој момент да се поврзи со пројавениот спонтанитет, односно масовното движење. Тоа влијание ќе се почуствува во сите сфери, особено ќе дојде до израз во активностите на младата генерација чиј промотор и гласило беше весникот „Младина“, во елитната култура преку НСК. Во тие состојби, активности, дебати учествувал и професорот Мирчев. Словенија успеа, она што се случуваше во Србија и во Хрватска, со концептот на Милошевиќ и Туѓман, да го надмине со мобилизирање на целото словенечко општеството со паролата „Европа здај“. Треба да се спомне дека и во Словенија имаше поинакви обиди, особено со тематскиот број на „Нова ревија“, број 57 од 1987 година, посветен на „Прилози кон словенечката национална програма“.

Тоа што се случуваше во Словенија во Македонија беше подржано од младинскиот и студентскиот печат, „Млад Борец“ и „Студентски збор“, младинската организација, театарот, рок сцената, МРТВ, Сето тоа почна да биде препознатливо и под паролата „Европа ’92“. Професорот Мирчев во тие нови актери ја согледуваше можноста за промена на парадигмата во Македонија и затоа учествуваше во основањето на Младата демократска странка и беше основач и прв претседател на Европското движење на Македонија. Што потоа се случуваше е опишано во неговите книги, неговите колумни, интервјуа. Неговото последно интервју, исто така има голема симболика. Тоа е објавено неколку дена пред неговата смрт во словенечка „Младина“. Весникот кој покрена најголем број на идеи и иницијативи со кој беше творечки преокупиран професорот Мирчев.

Професорот Мирчев и неговото дело, некако судбински се поврзани со неговиот дедо Димитар Мирчев кој бил роден во Прилеп, бил голем интелектуалец, професор, револуционер, автор на неколку учебници и неколкупати бил осудуван и прогонуван за време на Отоманската империја. Студирал право на Белградскиот универзитет а дипломирал словенска филологија на Софискиот универзитет кога станал и член на Младата македонска книжевна дружина . Потоа бил професор во Солунската машка гимназија. Избран е за член на Централниот комитет на ВМОРО а потоа и за секретар на Солунскиот конгрес на ВМОРО во 1903 година кога се носи одлуката да се подигне Илинденското востание. Во април 1903 е уапсен и осуден на 101 година затвор и е испратен на робија на островото Лезбос. Во 1904 е амнестиран и оди да предава во Трново. Од 1909 до 1910 е директор на Битолската гимназија. Во 1912 е уапсен и пратен на робија во Измит, денешна Турција. За време на Балканските војни е активно вклучен во создавањето на револуционерните комитети во Бугарија. Од 1914 до 1923 е професор во Државната машка гимназија во Сливен каде многу години подоцна, односно во 1942 година ќе се роди неговиот внук, нашиот професор Димитар Мирчев.

Така што, голем дел од животот на проф. Мирчев можете да го согледате и кај неговиот дедо Димитар Мирчев. Затоа, професорот Мирчев имаше посебен однос кон протераните од Македонија. Од тука потекнуваше и неговиот близок однос и почит кон првиот Претседател на Република Македонија, господинот Киро Глигоров. Му се стави на располагање, да му помогне со сето свое знаење и искуство, со сите негови контакти и пријателства, за европеизација на Македонија. Учествуваше во мисии за меѓународното промовирање и признавање на Република Македонија. Беше член на Уставната комисија на Собранието и на работната група за подготовката на Уставот на Република Македонија. А ќе остане и забележан во историјата како прв македонски амбасадор на независна Македонија. За неговиот академски ангажман се е напишано во неговата богата биографија.

Но, да се вратиме на темата „Идентитетот и европската интеграција“. За разлика од Словенија, кај нас настаните по распадот на Југославијам отидоа во друга насока, со друг тек. Со што се се соочи Македонија во својот пат кон европеизацијата опишано е во тетралогијата на Димитар Мирчев, особено во брилијантна студија „Балкански меѓуетникум“. Додека другите се прилагодуваа на европски стандарди и принципи, ние моравме да докажуваме дека сме Македонци, дека имаме наш посебен идентитет, наш јазик, наша историја, имаме наша држава. Тие прашања, оспорувања, негирања кои доаѓаа пред се од нашите соседи, потрошија огромна енергија од пројавениот ентузијазам од осамостојувањето, потрошија огромно време оддалечувајќи не од тоа што беше општ тренд во Европа.

Имено, во преамбулата на Договорот за Европската унија донесен во Мастрих 1992 година се напушта поимот европски идентитет кој се градеше уште од педесетите години на 20 век. Европа, според овој договор, повеќе не ја поврзува заедничката историја и цивилизација туку приврзаноста на државите членки на ЕУ кон принципите на слобода, демократија, почитување на човековите права и основни слободи и владеењето на правото (член 6, став 1). Се напушта дотогашното сфаќање на нацијата како историски, духовен и културен феномен и се прифаќа граѓанското сфаќање на нацијата кое се засновува само врз демократијата, владеењето на правото и човековите права. Во ставот 3 на членот 6 од овој договор, Унијата се обврзува да го почитува националниот идентитет на своите држави членки, што се потврдува и со користењето на 24 службени јазици на кои се објавуваат сите службени акти на Унијата..

Во преамбулата на Договорот за ЕУ од Лисабон, (потпишан во 2007 а стапи на сила во 2009 година) се повторува истото: Шефовите на држави или влади на 27 држави членки „инспирирани од културното, религиознои хуманистичко наследство на Европа, од кои се развиле универзалните вредности на неприкосновените и неотуѓиви права на човекот, слободата, демократијата, еднаквоста и владеењето на правото, потсетувајќи се на историското значење на запирањето на поделбите на европскиот континент и потребата да се создадат цврсти основи за градење на иднината на Европа, ја потврдуваат својата приврзаност кон принципите на слобода, демократија, почитување на човековите права и основни слободи и владеење на правото“.

Може да се заклучи дека европскиот идентитет, според творците на ЕУ, мора да да се јави како колективен идентитет со кој се надминуваат силите на национализмот и расизмот, без да се западне во чист конзумеризам или анонимен институционализам.

Значи, од договорот во Мастрихт до договорот во Лисабон, ЕУ се откажува од сето тоа што ние на Балканот го сметаме за идентитет, односно мноштвото негови димензии: филозофски, психолошки, географски, културни, историско-политички...,. Идентитетот се сведува на почитување на принципите на слобода, демократија, почитување на човековите права и основни слободи и владеење на правото. Односно, сакате да бидете членка на ЕУ, тогаш исполнете ги прво, пред сѐ, поглавјата 23 и 24, или Justice and Home Affairs. Кога почнувате да го исполнувате тоа, постепено со исполнувањето и на другите поглавја, станувате дел од ЕУ, тогаш вие станувате дел и од европскиот идентитет.

Нашата академска заедница беше многу мрзелива на тој план и не успеа да ја убеди нашата јавност дека денес прашањето за идентитетот е на едно друго ниво, не е на она што вие вулгарно го нарекувате „антиквизација“... Тоа се заблуди што ги наметнаа тие што се содржани во книгата на професор Мирчев „Балкански меѓуетникум“.

За жал, господинот Рајнхард Прибе со неговиот извештај од 2015 година нѐ потсети зошто во Македонија тоа не се остварува. Значи, во Македонија имаме застој во остварувањето на демократијата, слободата, почитување на човековите права и основни слободи и владеењето на правото, односно остварувањето на европскиот идентитет, поради една институција која веќе 30 години ја држи Република Македонија во заложништво, а таа се вика УДБА. Без разлика какво и е името, дали е УБК, дали сега АНБ, методите и начинот на дејствување останува речиси исти. Значи, наследената концентрацијата на моќ од времето на социјализмот и нејзиното упорно противење да се реформира или европеизира не одалечува од ЕУ.

Словенија имаше храброст да расчисти со таквото свое минато и со пресуда на Врховниот суд на Република Словенија од 2002 година, УДБА ја прогласи за злосторничка организација. Но на тоа претходеше, во 1995 година, објавувањето на книгата на Едо Равникар „УДБОМАФИЈА – прирачник за разбирањето на транзицијата“ (која за жал сеуште никој не се охрабри да ја преведе на македонски јазик), но и објавување на интернет список на сите 14.000 кодоши на УДБА во Словенија и нивни соработници од другите републики, или околу еден милион имиња.

Наведеново можеме да го илустрираме и преку случајот со професорот Мирчев. Како што наведува во една од своите колумни во Дневник, но и во нашите приватни разговори, тој имал можност кон крајот на 80-тите во Љубљана да си го погледа своето досие, кое МВР Скопје го доставила до Словенија. Со тоа доставување на досието требало да се оправда одлуката на ЦК СКМ да го оневозможи изборот на професорот Мирчев за директор на Југословенскиот центар за теорија и практика на самоуправувањето „Едвард Кардељ“. Во досието на „класниот и идеолошкиот непријател“ Димитар Мирчев, како што пишува професорот Мирчев, некои негови добри другари и пријатели пишувале белешки за неговата неподобност, антидржавни ставови и сл. Верувале или не, можете слободно да проверите, до ден денес досието на професорот Мирчев не е доставено во Архивот на Македонија. Што ни кажува тоа? Одговорот ни го дава професорот Мирчев во спомнатата колумна: „Зарем денес полицијата и тајните служби не регрутираат информатори, доушници, кодоши? На која законска основа? Доброволно? Со почитување на човековите права? Според стандардите на Европската Унија? Да не е тоа „мало морген“?

Професорот Димитар Мирчев точно ја лоцира и ја дијагностицира сета актуелна состојба во Македонија, без тоа да ни го каже Прибе. Во една од неговите книги тоа го именува како „коридорите на моќтта“. Затоа да не се занимаваме со дневна политика, сепак ова е една академска дебата. Без академска и политичка коректност, треба да ја признаеме нашата немоќ. Немоќ барем на академско ниво, со научна методологија, да ги разобличиме овие тајни, зад кулисни, зад затворени врати коридори на моќта во Македонија. Нивните мрежи се во политиката, економијата, науката, правосудството, медиумите, невладиниот сектор.. Да не се залажуваме и обвинуваме други за нашата актуелна состојба со евроинтеграциите. Домашната задача требаше да си ја исполниме многу одамна пред да почнат преговорите за полноправно членство во ЕУ.

Ние треба на некој начин повторно да го осознаеме ова што е напишано во книгите на професорот Мирчев. И жално е што наши интелектуалци, наши политичари, наши новинари, не ја прочитале особено книгата на проф. Димитар Мирчев „Балкански меѓуетникум“, за да сфатат чии агенди остваруваат, чии платформи промовираат во Македонија, и каде Македонија ја троши својата енергија и сила, наместо да се посвети да ги прифати принципите кои се бараат од нас и се содржани во европските интеграции.

Можеби и попречувањето на европските интеграции на Македонија е таа да не може да биде дел од европскиот идентитет, со гаранции за сопствениот идентитет и просперитет.

Добар ден на сите,

Би сакал да искажам благодарност за реализацијата на оваа видео конференција која се совпаѓа со една година од посетата на Папата Франциск на Македонија. Апостолската посета на Папата на Македонија останува како еден од позначајните настани во поновата македонска историја.

Иако, треба временска дистанца да го согледаме севкупното значење на оваа посета, нѐ радува што самиот Папа во неговите писма кои ги прати по посетата ја искажува својата благодарност, големите импресии и чувството што го доживеал посетувајќи една земја во која има мала католичка заедница, но со голема мисија. Инаку, посетата да се организира и реализира требаше голем посветеност, голема упорност и трпение.

На првиот ден на неговата инаугурација, на нашата прва средба што ја имавме ја упатив поканата да ја посети Македонија, а потоа следеа уште неколку писма и покани за посета на сите наши следни средби. И затоа, треба да се искаже огромна благодарност на Бискупот Кирил, кој заедно со Апостолскиот Нунциј Пекорари, помогнаа да се оствари оваа посета.

Исто така, мораме да искажеме благодарност на сите кои беа вклучени во реализацијата на оваа посета. Сите институции кои беа вклучени во организацијата на оваа посета видоа што значи да се работи со најстариот активен протокол на светот, по кој сѐ беше предвидено и сѐ беше испланирано.

На крајот на ноември минатата година, кога бев во Рим и учествував на еден меѓународен настан во Сенатот на Италија, целата делегација на активни и поранешни претседатели отидовме да го посетиме Папата. Сите ги импресионираше тоа што тој се задржа во разговор со мене, да го искаже неговото восхитување од посетата, особено средбите со луѓето, со институциите и со католичката заедница, Католичката црква во Македонија, искажувајќи толку позитивни чувства и импресии кои не се надевал дека ќе ги има пред реализацијата на посетата.

Така што, сите впечатоци се позитивни. Како земја домаќин се покажавме во најдобро светло. Затоа, треба да се заблагодариме на сите кои што беа вклучени во организацијата на оваа посета, а особено и на граѓаните на Македонија кои покажаа големо достоинство, чест и внимание кога сме домаќини на еден толку висок гостин на Македонија.

Идните поколенија ќе се сеќаваат на овој настан, и од книгата која што излезе за овој настан, од писмата кои ги упати Светиот Отец и од сето она што ќе биде забележано во архивите на Ватикан за средбите и сето тоа што беше реализирано. Папата Франциск ми ги пренесе и импресиите на кардиналите кои биле присутни на посетата, укажувајќи на тоа дека прво, не очекувале еден претседател на држава да има такво обраќање во кое се искажуваат сите хумани чувства и значења кои ги имаат верниците и религијата.

Бил импресиониран од разговорот на нашата билатерална средба, а особено му останало голем впечаток, што го искажа и пред новинарите, дека во ова време треба многу повеќе внимание да посветуваме на почитувањето, отколку на толерирањето. Бидејќи се толерира тој што мора, а се почитува тој што се сака. Така да, почитта е неопходна кон секого денес, особено во овие тешки времиња во кои проаѓаме. Мораме да се почитуваме и да мислиме на она што престои.

Секој пат да бидеме со позитивни мисли и да го следиме пораките што ги упати Папата на плоштадот во Скопје, и особено пораките кои ги упати до младите, да се посветат на сите оние вредности кои носат заедништво, просперитет и љубов меѓу луѓето.

Тема: Како треба да водиме во несигурен свет?
Поглавје: Национален суверенитет и глобално управување


ОД КОСМОПОЛИС ДО ГЛОБАЛИЗАМ


-тези-


Се претпоставува дека Зенон (335-262 г.пне) и неговите следбеници – стоиците, први понудиле сеопфатна филозофска, морална и политичка претстава за универзална светска држава, која ја нарекле – космополис.

Стоиците ја согледувале сеопфатната и уредената човекова заедница на Земјата како универзална светска држава создадена од хуманост. Многу поими кои денес се користат за да ја опишат интеграцијата на човековата заедница и управувањето со нејзините работи на светско ниво, потекнуваат токму од стоиците.

Благодарејќи на стоиците, космополисот значел светски град, односно, општа и уредена човекова заедница на целата планета, која е организирана во идеална согласност со логосот на вселената (космосот). Од тогаш до денес овој концепт на стоиците е познат и како светска држава, светска република, светско царство, светска влада, светска федерација, глобална меѓузависност, глобална управа, глобално управување.

Во многу речници “world government” се дефинира како начин на управување со светските работи со посредство на централизирана моќ.

Но, од времето на стоиците до ден денес, во идеално-теоретски и практичен облик, сеуште не е воспоставена светска држава, ниту пак светска влада. Влада која би имала свој планетарен авторитет, свои функции и ресурси.

Актуелниот систем на меѓународни односи, креиран од победниците во Втората Светска војна, долго време покажуваше силна тенденција да се структурира така што ќе се бави со прашања од претпоставена надлежност на една светска влада. Но актуелните случувања во светот укажуваат колку сме далеку од остварувањето на таква цел.

Навистина, станува збор за едно од најинтригантните прашања на современиот свет. Имено, од една страна имаме невиден развој на технологијата, кој некогаш се случил во човековата историја: неверојатни брзини во комуникациите, со речиси целосна транспарентност на се што се случува во светот, со огромно зголемување на производство на сите стоки. Од друга страна, остануваат и опстојуваат многу нешта од темната страна на човековата природа: конфликти, војни, промени кои не знаеме кон што ја водат човековата цивилизација. Сево ова му дава значење на прашањето дали ни е потребна и дали е можна светска власт, во овој непредвидлив свет кој толку бргу се менува. Светска власт која на праведен и ефикасен начин ќе го обезбеди мирот и благосостојбата во целиот свет.

Уште од времето на стоиците до денес, со ваквите прашања најмногу се преокупирани филозофите. Но, филозофите се бават со поставување на прашања и нудење на правци за наоѓање на одговори за такви прашања кои истовремено се и најважни, најитни и најтешки.

Филозофите на либерализмот решението го бараа во отворените граници, намалувањето на националниот суверенитет, мултилатерализмот, мултикултурализмот и се што е дефинирано како “светско” или глобално во своето подрачје на делување, а светската влада, според нив, е крајната долгорочна цел. Затоа глобализацијата е процес со кој во денешниот свет постепено се укинуваат ограничувањата на протокот на стоки, услуги, луѓе и идеи меѓу различни држави и делови од светот.

Целта на сите глобализатори била создавање на единствена светска власт. Разликата е во тоа што колективистичките идеологии како фашизмот, националсоцијализмот, болшевизмот тоа сакале да го постигнат со сила, додека либерализмот настојува тоа да го постигне со делувањето на економските закони и слободниот пазарен либерализам.

Без разлика на идеолошката матрица на глобализаторите, за сите нив глобализацијата била стремеж за стекнување политички, воен, разузнавачки, производствен, финансиски, медиумски или трговски монопол на светско ниво. Затоа и се вели дека глобализацијата е всушност денационализација. Глобализацијата ги отвара прашањата за постоењето на националната држава, националниот суверенитет, но и создавањето на нови транснационални идентитети.

Либералниот индивидуализам израснат врз позитивните ставови на економскиот либерализам се засновува врз заговарањето на целосна слобода на поединецот, врз слободниот пазар со еднакви шанси за сите, со индиферентност кон семејството, нацијата и верата.

Од крајот на Студената војна таканаречениот „либерален светски поредок”, кој го предводеше САД, беше претворен во стремеж за воспоставување универзален поредок, на штета на националниот суверенитет. Затоа треба да прави разлика меѓу економската глобализација и идеолошката „глобализација” или глобализмот.

Имено, глобализацијата наједноставно кажано значи свет кој е се повеќе поврзан со трговијата, инвестирањето, патувањата и информациите, додека глобализмот е нешто сосем друго. Глобализмот е идеологија која посакува свет кој исклучително се засновува врз усвојување на единствена листа на правила и стандарди во економијата, политиката, меѓународните односи, па дури и моралот. Според идеолошкиот глобализам границите постепено би го изгубиле значењето, па дури и би исчезнале. Културните разлики би морале да се избришат во име на „универзалните вредности”.

Може да се каже дека концептот на модерниот глобализам е создаван во последните два века од страна на најголемите умови на најпознатите светски универзитети, нудејќи го како рецепт за идеално општество. Тоа било благородна и светла иднина во која нема насилство и криминал, во која секој има можност да ги оствари своите потенцијали, сите ќе придонесуваат за општата корист и во таа иднина нема место за човековите мани. Тоа е свет во кој општеството има предност пред индивидуата а индивидуата го создава општеството идеално за живот на совршен човек. Како заврши овој обид за изградба на совршено општество можеме да видиме секој ден на кој било светски медиум.

Светот денес драматично се менува. Живееме во време на Трамп, Брегзит, на „пост-западен пост-поредок”, време на “Westlesness” (според Минхенската безбедносна конференција 2020). Според многумина релевантни автори за оваа тема, станува збор за длабока криза на неолибералниот Запад, врз чии основи е создадена глобализацијата каква што ја знаевме во текот на последните децении. Затоа интересот за космополитски и глобалистички вредности е во опаѓање, додека економскиот и политичкиот популизам е во пораст. Националниот суверенитет се враќа и станува сѐ посилен.

Панел 1: „Сегашност и иднина на Европа: Мир и безбедност во регионот“


ЕВРОПА И МИРОТ


„Да се гради Европа значи да се гради мир“, велеше таткото на модерна Европа – Жан Моне.

Европа веќе 75 години живее во мир. Тоа е најдолг период на мир од сета историја на континентот. Континет од каде започнаа двете светски војни со милионски жртви.

Во една прилика Хелмут Кол, заминувајќи од функцијата канцелар на Германија, ќе предупреди дека тој е последниот германски лидер кој живеел за време на Втората светска војна и ги доживеал ужасите предизвикани од таа војната. Во неговиот авторски текст во весникот Билд од 2012 ќе се осврне на фактот дека поради актуелните кризи денешните генерации на лидери нема да го негуваат повоениот експеримент на европска доверба. Ќе истакне дека за сите оние што се прашуваат која е користа од единството на Европа одговорот е еден и единствен: тоа е мирот.

Цитирајќи ги Моне и Кол сакав да ја отворам дилемата за тоа колку се свесни денешните лидери за последиците, доколку во 21 век исчезне европското единство, а со тоа и мирот во Европа. Оваа пред сѐ, затоа што повоените генерации израснаа сметајќи дека мирот е нешто нормално, а војната е нешто што се случува на друго место, или нешто што се случувало во минатото. Или пак во најлош случај, се случува на периферијата на Европа, некаде на Балканот, Блискиот Исток или Северна Африка.

75-те години мир во Европа, создаде претстава кај многу луѓе дека Европа е регион на постконфликтност и дека тој може да опстои како таков и во иднина.

Меѓутоа, актуелните настани во Европа и нејзиното опкружување укажуваат дека мноштво конфликти тлеат под површина и дека иднината на Европа станува се повеќе непредвидлива. Брегзит, радикализмот, екстремизмот, тероризмор, ксенофобијата, исламофобијата… се само симптоми, а не причини за актуелните состојби во Европа. Бизмарк очигледно свесен за тогашните состојби и ривалства во Европа на 19 век ќе искаже едно пророштво кое и ќе се оствари. Според него, големата војна ќе почне поради “некоја глупава работа на Балканот”. Такви глупави работи сега не се само на Балканот туку и на многу други места во Европа.

По Втората светска војна преовладее свеста дека по толку векови на војни и конфликти меѓу земјите во Европа треба да се прифати само една надмоќна сила која би го гарантирала мирот и би довела до единство и обединување на континентот. Исцрпени од војни и со “гаранции” за својата безбедност, европските лидери ја прифатија улогата на американската армија да биде единствена надмоќна сила со која го создададоа и НАТО.

По безбедносните гаранции од страна на САД, европските лидери се впуштија во еден воодушевувачки експеримент. Експеримент кој бараше европските земји да си веруваат едни во други. Тој експеримент денес го знаеме како ЕУ. Сето тоа почна со можноста Франција и Германија пријателски да се прегрнат толку силно за да ниедна од нив, така прегрнати, не ја извлече раката за да го удри другиот. Сето тоа извонредно функционираше создавајќи една од најголемите економии во светот, суперсила на животен стил а САД беа секогаш тука да посредуваат во решавањето на европските неусогласувања и кризи.

Сведоци сме дека кохезијата, што постоше толку долго време, сега како да исчезнува. Се создава геостратешки вакум кој носи ризик од непредвидливи меѓународни пореметувања. Последните изјави на францускиот претседател Макрон и однесувањето на Германија, кон таквите ставови и иницијативи, укажува дека без неопходен ремонт и ЕУ и НАТО можат да станат или нефункционални или небитни во 21 век. Дали самитот на НАТО, кој ќе се одржи идната недела во Лондон, ќе понуди одговор на стрес-тестот што му го приреди Макрон. Според Макрон, Европа не може да биде силна и суверена без сигурна и независна безбедносна политика. Дали со ваквата изјава веќе не се навестува дека во Лондон ќе се разговара за пост-американска иднина на Европа и кои би биле последиците од ваквото нарушувањето на трансатланските односи. Особено што тоа се случува во период кога кохезијата и взаемната доверба внатре во ЕУ веќе е разнишана. Генералниот секретар на НАТО Јенс Столтенберг за утре има закажано средба со Макрон во Парис. Веројатно тоа ќе биде обид за надминување на неусогласеноста која веќе постои меѓу членките во НАТО.

Но да се потсетиме дека сево ова што денес се случува во односите меѓу ЕУ – НАТО – САД започна во 2008 година на самитот на НАТО во Букурешт. Затоа, кој сака да ги осознае причините за актуелната состојба, треба да почне да го истражува токму тој самит на НАТО. Потоа дојде Украинската криза во 2014, мигрантската криза во 2015, бранот терористички напади низ Европа кои ја загрозија политичката, економската и безбедносната стабилност на ЕУ. Во 2016 се случи Брегзит, кој се наметнува и како нов геополитички предизвик за ЕУ. Во 2014 година Жан Клод Јункер, како нов претседател на ЕК, обзнани дека ќе нема ново проширување на ЕУ, истото тоа ќе го повтори и во 2017 година. Ваквите негови изјави беа одраз на големите кризи кои ја ослабнаа институционалната структура на ЕУ.

Процесот на проширување на ЕУ на Западен Балкан долго време се сметаше за најдобра но и најуспешна европска политика. Но со одлуката на Франција да стави вето за добивањето датум за почеток на преговорите за пристапување на Македонија и Албанија кон ЕУ, Западниот Балкан влегува во нова неизвесност. Наместо ветената политичка стабилност и економскиот просперитет, повеќе земји од Балканот, поради спротивставените интереси на големите сили, може повторно да генерираат трајна нестабилност.

Но во однос на безбедносните ризици, многу позагрижувачки од односот на ЕУ кон Западен Балкан е односот на ЕУ кон Блискиот Исток и арапскиот свет. Пред еден месец, поточно на 29 и 30 октомври, во Атина се одржа самитот “ЕУ-Арапски свет” под називот “Стратешко партнерство”. Вреди да се знае што на тој самит кажа генералниот секретар на Арапската лига, египетскиот дипломат Ahmed Aboul Gheit: “Ве молам, тргнете се од арапскиот свет. Доволно страдавме”. Како што и самиот тој нагласува, неговата порака е упатена кон сите кои се обидуваат да интервенираат во арапскиот свет, повикувајќи ги да престанат тоа да го прават, зашто не помагаат туку само ја влошуваат и онака лошата состојба. Според него „Арапската пролет не беше никаква пролет туку арапско уништување”.

Односот на ЕУ кон Африка, од безбедносен аспект, е исто така загрижувачки. До 2050 година во Африка ќе има 2,5 милијарди луѓе, 50% од нив ќе бидат млади до 25 години. Затоа на ЕУ и е неопходно сеопфатно партнерство со Африка за економски развој и управување со миграциите кои ќе ги има во текот на нашиот живот и животот на неколку идни генерации.

До 2030 година, за да продолжи да живее во мир, Европа треба да воспостави и национален и европски суверенитет во трговијата, во одбраната, во дигиталниот сектор. Мисијата на ЕУ за 21 век е да промовира напредок и стабилност, балансиран стопански и социјален развој, сочувување на различноста на народите во Европа. Чување и негување на нејзините вредности, како што се почитување на човековите права, социјална пазарна економија, одржив развој, здрава животна средина. Дали ќе успее во тоа или ќе стане жртва на алчни интереси меѓу моќните членки на европското јадро, зависи од храброста на нејзините лидери да ја позиционираат Европа како геополитички актер во 21 век.

Но има една голема замка на патот да се оствари сето тоа. Европа останува заробена во просторот меѓу минатото кое сака да го надмине и иднината која сеуште не ја дефинирала. Или што би кажал Жак Лакариер: „и за Европа и за Балканот подеднакво е важно. Ние сме имале илјадници вчера, но имаме само едно заедничко утре.“

Почитувани присутни,
Дами и господа,
Драги пријатели,


Ми претставува особена чест и задоволство да присуствувам повторно во Терхова. Би сакал да искажам искрена благодарност на љубезните домаќини за упатената покана за учество на јубилејните 30-ти по ред денови посветени на сесловенските светители и просветители, браќата Кирил и Методиј. Јубилеј кој се совпаѓа со одбележување на 1150 години од упокојувањето на Свети Кирил.

За делото на светите браќа се истражувало, пишувало и анализирало многу во изминативе 12 века. Тоа е особено присутно кај речиси сите словенски народи.

Но, за правилно да ја согледаме нивната улога денес, треба да бидеме свесни за времето и контекстот во кој тие живееле и дејствувале.

Денес, ние живееме во свет кој е преокупиран со големи геополитички поместувања, ривалства и нетрпеливост меѓу големите сили. Нешто слично било и пред 12 века во Европа. Во центарот на таа тогашна геополитичка игра меѓу Константинопол и Рим, односно меѓу Византиското царство и германските држави, се нашле Словените. Словените во тоа време веќе имале формирано своја пространа држава во срцето на Европа – Велика Моравија. Од нивната одлука, на која страна ќе се приклонат, зависел балансот на силите на континентот.

За да ги придобие, Византија, на барање на Ростислав, кнезот на Велика Моравија, ги упатила своите врвни дипломати со богато преговарачко и административно искуство. И тогаш, како и денес, исклучително важно било тие да го познаваат јазикот на земјата во која се упатени. Во случајот со Велика Моравија, тоа бил словенскиот јазик. Во царството немало поквалификувани кандидати од Константин Филозоф и неговиот брат Методиј. И двајцата биле родум од Солун, а, според зборовите на Византискиот император Михаил III „сите солуњани чисто словенски зборуваат.“

Врз основа на говорот на Сагудатите, Другувитите, Велегезитите и Ринхините, Константин Филозоф и Методиј, во Македонија уште во 855-та составиле нова азбука – глаголица. Со помош на глаголицата тие не ја превеле, туку ја препеале Библијата на старословенски. А, препевот е секогаш многу потежок од преводот. Тоа зборува и за богатството на јазикот, но и за нивната генијалност.

Историчарите се согласни дека мотивите на Византија биле световни. Византија имала за цел преку просветувањето и проширувањето на христијанството, да ја прошири сферата на своето влијание во Европа.

Цариград очекувал Велика Моравија да стане дел од она што Оболенски го нарекува Византиски Комонвелт. Но, по сѐ изгледа дека не го зеле предвид законот на непланирани последици. Нештата тргнале по некој свој, непредвидлив тек.

Светите Кирил и Методиј успеале старословенскиот јазик да го трансформираат во првиот пишан јазик на словенските земји. А потоа, со тој пишан јазик успеале да го растераат духовниот мрак и маглата на незнаењето. Наместо само да ги внесат во сферата на интерес на Византија, тие успеале да го ослободат огромниот духовен, интелектуален, културен и креативен потенцијал на словенските народи.

Дејноста на светите Кирил и Методиј ги надминала и најсмелите стратегиски цели на Византија. И тоа поради три причини.

Прво, мотивите на светите браќа биле многу повозвишени и почисти од мотивите на самата Византиска држава.

Второ, инструкциите според кои се раководеле барале многу поголема пожртвуваност отколку царските насоки. Доволно е да се сетиме дека тријазичниците ги обвинувале за ерес. Дека Методиј бил затворан, дека нивните ученици биле прогонувани и со трња камшикувани. Но, тие биле подготвени да истраат и тоа не поради страв од санкции, ниту од желба за привилегии.

Трето, конечната цел на нивниот повик била потрајна и од најтрајните цели и интереси на која било држава, вклучително и на илјадагодишната византиска империја.

За Кирил и Методиј Моравската мисија била многу повеќе од дипломатска мисија што има за цел да го прошири византиското влијание во Европа. За нив Моравската мисија била исполнување на последната Христова заповед до неговите апостоли. А тоа е да одат во светот и да направат ученици од сите народи. Целта на таа мисија е да им овозможат на словенските народи да го запознаат Бога на најавтентичен можен начин – а тоа е преку мајчиниот јазик.

Доволно е да чуеме што за нив велат учениците. Св. Климент Охридски за нив вели дека се јавиле како „... светлина на помрачените, учители на младите... изобилна храна за гладните, непресушен извор за жедните, дарители на изобилна облека за необлечените, помошници на сираците, гостопримливи кон странците, посетители на болните, утешители на ожалостените, заштитници на гонетите, помошници на вдовиците и сираците, дарители на светлина за слепите, голема котва за оние што се бранувани по животното море, бедем и покров на оние што приоѓаат кон нив...“ Климент дури се осмелил да каже дека неговите учители се јавиле да го довршат она што не го завршиле апостолите Петар и Павле.

Имајќи го сево ова предвид можеме да ја разбереме нивната уникатна улога на рамноапостоли. И затоа, еден од големите синови на Словенството, Карол Војтила, Папата Јован Павле II во 1980 година, во своето апостолско послание EGRIGAE VIRTULIS ги прогласи светите Кирил и Методиј за копокровители и патрони на Европа.

Драги пријатели,

Битката на светите Кирил и Методиј беше да им се овозможи на словенските народи сами да го спознаваат Божјото слово, сами да ја создаваат и пренесуваат својата култура, традиција, сами да ја пишуваат својата историја. Правото на сопствен јазик, на образование, на самоидентификација и денес се основни универзални и европски човечки вредности.

Јас денес го говорам македонскиот јазик, исто како што нашите словачки пријатели го говорат словачкиот јазик благодарение на светите Кирил и Методиј. Тие се вградени во секој збор што ќе го изговориме, и секоја буква што ќе ја напишеме.

Духовното стебло на светите Кирил и Методиј израсна и се разграни на целиот континент. Тоа е богатството на Европа кое денес го именуваме како единство во различноста. Без тоа словенско стебло денес ќе имавме една интелектуално и духовно посиромашна Европа. Затоа, должност на нашата генерација е да го негуваме и афирмираме тоа наследство, благодарение на кое ние денес имаме наш светоглед, наша посебност и идентитет.

Почитувани,

Но, што би рекле светите браќа Кирил и Методиј за нашата генерација, за нашите општества, за нашиот свет?

Во која мера успеавме да го зачуваме нивното богато јазично, просветно, духовно и морално наследство?

И, најважно од сè, дали успеваме нивното наследство да им го пренесеме на младите, како што тие им го пренесувале на своите ученици и следбеници?

Верувам дека св. Кирил и Методиј би се зачудиле што во изминатиов век и половина се водеа жестоки академски и политички борби за нивно присвојување и врамување во концептите од 19 и 20 век. Би се зачудиле бидејќи тие живееле во свет и век без национални држави и без национални идеологии и идентитети, во свет на империи.

Св. Кирил и Методиј веројатно би нè упатиле да го прочитаме посланието до Галатјаните во кое апостолот Павле категорично тврди дека верата во Бога ги надминува идентитетските разлики. И дека независно од нашата етничка, јазична, културна, политичка, социјална или родова припадност, сите ние сме повикани да го запазиме златното правило: да постапуваме со другите онака како што сакаме и другите да постапуваат со нас. Особено во време на неволји и потреби, какви што сега имаме насекаде низ нашиот свет.

Кои би биле пораките на Св. Кирил и Методиј за денес и за утре?

Веројатно не би се изненадиле од она што се случува на просторите на нивните претходни мисии кај Сарацените, односно Блискиот Исток, кај Хазарите, односно северниот Кавказ.

Би биле разочарани што народите на тие простори не останале верни на изворната Христова порака што тие им ја пренесувале. Сигурно би биле разочарани од духовниот идентитет на луѓето што извира од верата во Исус Христос. Тие многу добро знаеја дека и само духовно променети луѓе можат да го променат духот на своето општество.

Би биле тажни што живееме во време кога некои велат дека Црквата е анахрона институција која не соодветствува со духот на времето во кое живееме. Време на секуларизација, глобализација, дигитална трансформација, флуидност на идентитетите.

Не би се согласиле со фактот што сè повеќе секуларни држави во Европа и во светот стануваат секуларизирани држави кои се обидуваат да ја истиснат верата од јавниот простор и да ја ограничат на најмалиот можен простор. А тоа е просторот меѓу нашите две уши, држејќи ги притоа нашите усти затворени.

Би биле изненадени што фундаменталните човекови права и слободи и вроденото човечко достоинство сè повеќе се девалвираат.

Веројатно не би можеле себе да си објаснат зошто бракот како заедница на еден биолошки маж и една биолошка жена и семејството како заедница на родителите и нивните деца се дезинтегрираат.

За нив би било лесно да сфатат дека како човештво се наоѓаме во длабока морална криза кога исчезнува граничната линија меѓу вистината и лагата, меѓу исправното и погрешното, меѓу убавото и грдото.

Никако не би се согласиле со она што новиот релативизам го очекува од нас - да го прифатиме како апсолутна вистина тврдењето дека нема апсолутна вистина. Затоа што без вистината нема ниту доверба ниту одговорност врз кои се темели секое слободно општество.

Во вакви услови ние, кои се сметаме за следбеници на светите браќа, сме исправени пред огромна задача. Да бидеме промотори на хуманоста, милоста, трпението, социјална правда, квалитетно здравство и воспитание и образование, кои се мерило на успешноста на една држава.

Сигурно би инсистирале како верници да бараме нашите цркви да бидат втемелувачи на добрите навики на срцето, да ја бранат светоста на бракот и уникатноста на семејството.

Светите Кирил и Методиј би барале во ерата на пост-вистина, Црквата да биде столб и тврдина на евангелската вистина.

Во време на морален релативизам, би инсистирале Црквата бескомпромисно да опстојува на моралните и етичките апсолути.

Во период кога се обезвреднува човекот, би барале Црквата да се стави во заштита на непроценливата вредност и неотуѓивото достоинство на секој човек.

Пораката на светите Кирил и Методиј би била дека сите кризи со кои се соочуваме произлегуваат од длабоката морална криза во која се наоѓа целото човештво, вклучително и нашите општества. Општества во кои го прегрнавме напредокот, но притоа некритички ја отфрливме традицијата.

Се обидовме да ја градиме и да ја развиваме нашата современа цивилизација, сведувајќи ја етиката на ниво на личен избор. Слободите и правата ги одвоивме од должностите и одговорностите. Светите Кирил и Методиј ги фалиме, без да ги послушаме. Се повикуваме на нив, без да видиме на што нè повикуваат тие нас. Последиците од ова скршнување ги чувствуваме сите ние, а особено нашите млади генерации.

За да ги исполниме големите задачи кои ни престојат, треба да се напојуваме од богатата традиција на светите браќа и нивните ученици и следбеници, онака како што впрочем се однесувале сите маченици, светители и просветители кои не се плашеле да застанат наспроти доминантните деструктивни струи на своето време. Да се инспирираме од големите архијереи, од посветените монаси, од пожртвуваните маченици, од црковните отци, од светите апостоли, и пред сè и над сè, од вистинската лоза ‒ Исус Христос.

Ви благодарам.

ПОРАНЕШЕН ПРЕТСЕДАТЕЛ НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА Д-Р ЃОРГЕ ИВАНОВ
бул. „Србија“ бр. 31А, А-212, 1000 Скопјe, Република Македонија

Доколку имате подетални прашања обратете се на следнава е-пошта Е-пошта: contact@gjorgeivanov.mk

Работно време:

Пон - Пет 08:00 до 16:00